Meer leren over de Sami in Zweden? Dat kan hier!

Inmiddels woon ik alweer drie jaar in Zweden en in Sapmi, het land van de Sami, en leer ik steeds meer over hun geschiedenis, manier van leven en gebruiken. Mijn vriend stamt af van de Sami en vertelt me er ook regelmatig over. Heel interessant, want toen ik nog als toerist door Zweden reisde, vond ik het lastig om me een voorstelling van het leven van de Sami te maken. Omdat ik het me kan voorstellen dat ook jij meer wilt leren over de Sami in Zweden, heb ik hieronder mijn favoriete plekken voor je verzameld waar je meer kunt leren over de Sami.

Hej! Mijn naam is Antonette en ik woon sinds de zomer van 2023 in het noorden van Zweden. Op mijn site vind je daarom heel veel tips en weetjes geschreven door een local. Veel leesplezier!

Over de Sami

De Sami leven in het noorden van Scandinavië, in Noorwegen, Zweden, Rusland en Finland. Het land van de Sami, dat geen officiële grenzen kent, wordt Sapmi genoemd. Binnen Zweden wonen de meeste Sami in Zweeds Lapland, maar er zijn ook Sami gemeenschappen in het noorden van Dalarna, Härjedalen en Jämtland. Naar schatting leven er ongeveer 20.000-40.000 Sami in Zweden van de ongeveer 80.000-100.000 Sami die er zijn. Van de Sami in Zweden woont een groot deel in steden als Stockholm en slechts 10% ervan is actief in de rendierhouderij.

Een veelgestelde vraag of of je een Sami aan zijn of haar uiterlijk kunt herkennen. Tenzij je een Sami treft die traditioneel gekleed gaat, is het antwoord nee.

Plekken om meer te leren over de Sami

In dit artikel over de Sami in Zweden leg ik de nadruk op plekken in het noorden van Zweden (Norrland) waar je meer kunt leren. Dit betekent niet dat deze lijst compleet is, het is slechts mijn eigen overzicht van plekken die ik bezocht en interessant vond. Naast de genoemde (openlucht) musea en tentoonstellingen, zijn er ook verschillende locaties waar je bij de Sami kunt verblijven. Ik heb dit zelf niet gedaan (omdat ik al veel leer van mijn vriend) en daarom komen ze ook niet in dit artikel voor, want ik schrijf alleen uit eigen ervaring.

Ájtte, Jokkmokk

Mijn favoriete museum over de Sami is een plek waar ik al meermaals geweest ben: Ájtte in Jokkmokk. Dit is het Zweedse Sami- en bergmuseum en een bezoek absoluut waard. Er zijn meerdere tentoonstellingen, zoals met traditionele kleding, gebruiksvoorwerpen en heel veel informatie over de fjälls, de Zweedse bergen. Een groot voordeel van dit museum vind ik bovendien dat alle informatie ook in het Engels beschikbaar is.

In Jokkmokk, een van de leukste dorpjes in Zweeds Lapland als je het mij vraagt, zijn ook verschillende leuke winkels waar je Sami kunst kunt kopen.

Verder lezen over Jokkmokk kan in dit artikel.

Jamti, Östersund

Het Jamtli museum in Östersund bestaat uit drie verschillende delen: Jamtli, Jamtli Historieland en Jamtli Nationalmuseum. Het ‘gewone’ Jamtli leert je meer over het de geschiedenis Östersund en het leven rondom het Störsjönmeer. Bovendien zijn er exposities over de Vikingen en de Sami.

Het Nationalmuseum Jamtli is een bezoek waard, deze bevindt zich op de bovenste etage van het gebouw. Dit is het enige Nationalmuseum buiten Stockholm en heeft steeds wisselende exposities. Jamtli Historieland tenslotte is een openluchtmuseum waar je urenlang rond kunt wandelen door de jaren heen. Historieland is gesloten op maandagen en dinsdagen. Bij je entreeticket zijn zowel het reguliere Jamtli en het Nationalmuseum inbegrepen.

Wat ik jammer vond aan Jamtli is dat de informatiepanelen alleen in het Zweeds waren en niet in het Engels. Er is wel een Engelse audioguide beschikbaar. Mijn laatste bezoek dateert echter alweer vanuit 2023 dus wellicht dat dit inmiddels aangepast is.

Nordiska Museet, Stockholm

Volgens de website van Visit Sweden is het Nordiska Museet een must wanneer je meer wilt leren over de Sami, maar ik vond het redelijk teleurstellend. Althans, als je op zoek bent naar Sami cultuur, want het museum zelf is prachtig en heel indrukwekkend. Ik had echter meer Sami cultuur verwacht, nadat ik op de site van Visit Stockholm had gelezen dat zij de meest uitgebreide Sami collectie ter wereld hebben.

Je leest mijn uitgebreide verslag van mijn bezoek aan Nordiska Museet hier.

Lappstaden is een historisch Samidorp waar je oude kerkgebouwen en hutten kunt bekijken. In de zestiende eeuw stelde de Zweedse overheid het verplicht om jaarlijks een vast aantal kerkdiensten bij te wonen. Vanwege het nomadische leven van de Sami was dit voor hen niet altijd mogelijk en zo ontstond Lappstaden, waar behalve kerken ook huisjes gebouwd werden zodat de Sami hier konden overnachten.

Aejlies is een Sami centrum in het dorpje Tärnaby, aan de E12 tussen Storuman en Mo i Rana in Noorwegen. Hier ligt Aejlies in het kleine centrum, er is een expositie en klein café. Ook organiseert Aejlies in de zomer een wekelijkse guided tour (in het Zweeds naar wat ik heb kunnen achterhalen) bij de heilige berg en cultuurreservaat Atoklimpen.

Let op: Aejlies is maar heel beperkt geopend dus check voorafgaand aan je bezoek de openingstijden op hun website.

Op ongeveer 30 minuten rijden van Tärnaby ligt het Atoklimpen Cultural Reserve. Dit is een van de weinige culturele reservaten in Zweden en de Sami woonden hier tot 1930. Op het terrein staan een lavvu en de Atostugan, een voormalige school. Vanaf de parkeerplaats is het ongeveer een kilometer lopen. Hier beginnen ook twee wandelroutes: naar de top van de heilige berg Atoklimpen (3 km enkele reis, zwaar) en de rondwandeling van 9 kilometer (eenvoudig-middelzwaar).

Aan de Vildmarksvägen wilderness road ligt Fatmomakke, ongeveer zeven kilometer van de route vandaan en bereikbaar over een deels onverharde weg. Fatmomakke is een oud Sami kerkdorp, waar je onder meer de kerk en een klein museum kunt bezoeken. Ook zijn er hier verschillende lavvu die je kunt bezoeken. Sommige lavvu zijn privé bezit en niet toegankelijk.

Risfjells Sameslöjd ligt aan de E45 en is zeer bekend bij internationale bezoekers. Dit kleine pand heeft een galerij, museum en winkel met Sami kunst in een. In het museum is het grootste Sami mes ter wereld te bewonderen, gemaakt door de bekende Sami kunstenaar Sven-Åke Risfjell. Wil je mooie, authentieke Sami kunst kopen, dan is dit een van de beste plekken in Zweeds Lapland om dit te doen.

Er zijn talloze films, boeken en Sami artiesten die de moeite waard zijn. Allereerst kan ik je Stöld (Stolen) van Ann-Helén Laestadius aanraden. Ik heb het boek niet gelezen maar de film wel gezien en deze was enorm indrukwekkend. Een interessante historische roman over de Sami en de kolonisten is het boek “In de schaduw van het Marsgebergte” van Bernd Nordh.

Een populaire Sami zanger is Jon Henrik Fjällgrén, die oorspronkelijk uit Colombia komt. Hij werd als baby geadopteerd door een gezin uit Jämtland en hij scoorde meerdere grote hits in Zweden door zijn optredens op het bekende Melodifestivalen. Hij combineert moderne popmuziek met de joik. Andere goede joik muzikanten zijn Sofia Jannok, Maxida Märak en Mari Boine uit Noorwegen.

De Jokkmokks marknad, zoals de Zweedse naam van de Jokkmokk wintermarkt luidt, bestaat inmiddels 420 jaar. Vroeger was dit hét moment van het jaar waarop Sami uit alle delen van het noorden samen kwamen. De voorouders van mijn vriend hebben elkaar hier in de 18e eeuw leren kennen, hij was een lokale “bos-Sami” en zij kwam helemaal uit Karelië in Rusland om te handelen.

In deze tijd was de markt puur gericht op het handelen tussen Sami en het elkaar treffen, evenals wellicht een beetje dronken worden. De markt ontstond doordat de Zweedse koning Karel IX benieuwd was naar wat er op de markt verhandeld werd. Er was geld nodig om alle oorlogen te financieren en de staat wilde daarom een markt creëren die extra geld in het laatje zou brengen.
Inmiddels zijn we 420 jaar verder en is de markt uitgegroeid tot een van de grootste winterevenementen van Zweden. Op de markt zijn niet alleen meer dan honderd kramen, maar je kunt er ook workshops en optredens bijwonen. Elke dag wordt er een rendierparade gehouden en op het ijs het rendierrennen.

Ik ben twee keer bij de Jokkmokk markdnad geweest en vind het echt een ontzettend leuk evenement om bij te wonen. Je leest er meer over in dit artikel.

Zweden voor beginners

Heb jij het plan opgevat om voor het eerst naar Zweden op vakantie te gaan? Goede keuze, want grote kans dat je net zo gek wordt op dit land als ik.

Ooit was ik zelf een beginner. In 2015 om precies te zijn. Sindsdien reisde ik elk jaar naar Zweden en sinds 2023 woon ik in Zweeds-Lapland. In mijn e-book vind je alles wat je wilt weten over je eerste keer naar Zweden, geschreven door een local (me!). Ik deel veel van mijn eigen ervaringen en dingen die ik graag zelf had willen weten toen ik in 2015 voor het eerst op reis ging in Zweden.

Bekijk het e-book hier

Ik hoop je hiermee een idee te hebben gegeven van de beste plekken in Zweden om meer te leren over de Sami. Het zijn er vast nog meer, maar dit zijn de locaties die ik zelf bezocht heb en je uit eigen ervaring kan adviseren. Wil je meer lezen over het leven van de Sami, dan kan dat onder meer in mijn boek Zweeds Lapland van Edicola. Ook zijn de volgende artikelen wellicht interessant voor je:

• Wandeling naar Stihke op Stekenjokk
• Alles wat je wilt weten over Abisko Nationaal Park in Zweden
• De Jokkmokk wintermarkt in Zweden: een verslag

Hej hej!

_{Mijn naam is Antonette! Na meer dan 12 reizen door Zweden besloot ik in de zomer van 2023 naar Zweeds-Lapland emigreren. Daarvoor reisde ik met mijn oude Volvo door Zweden op zoek naar de meest bijzondere plekjes voor mijn reisboeken.} 

_{Wist je dat je mij jouw reis door Zweden kunt laten plannen? Je ontvangt een prachtig op maat gemaakt reisvoorstel inclusief een dag-tot-dagprogramma, handige routetips en meer.}

JA DAT WIL IK!

In dit artikel staan affiliate links. Mocht je via een dergelijke link een aankoop doen of een reservering maken, dan ontvang ik mogelijk en uiteraard zonder extra kosten voor jou een bescheiden commissie.